Wat betekent colonial repair eigenlijk?

Is het een politiek begrip? Een historisch proces? Of begint het veel dichter bij huis bijvoorbeeld aan de keukentafel, tussen generaties die dezelfde geschiedenis dragen, maar daar niet altijd dezelfde woorden voor hebben?

Voor veel Molukkers is het koloniale verleden geen afgesloten hoofdstuk. Het leeft door in familieverhalen, stiltes, herinneringen, verlies, trots en vragen die soms al generaties lang onbeantwoord blijven. De behoefte om daarover te praten is er vaak wel, maar hoe begin je zo’n gesprek? Welke woorden gebruik je als de geschiedenis persoonlijk is? En hoe praat je over iets wat je misschien nooit volledig hebt leren begrijpen?

Juist die vragen staan centraal in het onderzoeksproject Colonial Repair, waarin Jessica Soedirgo, Charissa Leiwakabessy, Abigail Koopmans en Floris Vermeulen samenwerken met de Molukse gemeenschap. Niet óver de gemeenschap, maar mét de gemeenschap. Het onderzoek richt zich op de vraag hoe het koloniale verleden vandaag nog doorwerkt in het leven van Molukkers in Nederland en hoe ruimte kan ontstaan voor gesprek, erkenning en nieuwe perspectieven.

Tijdens het onderzoek bleek iets opmerkelijks. Er is veel meer behoefte aan gesprek dan vaak wordt gedacht. “Molukkers praten niet.” Het is een uitspraak die veel mensen herkennen. Alsof zwijgen onderdeel zou zijn van de Molukse identiteit.

Maar klopt dat eigenlijk wel?

Abigail Koopmans stelt precies die vraag: “Er wordt altijd gezegd dat Molukkers niet praten, maar is dat wel zo?” Misschien is het tegenovergestelde wel waar.

Molukkers zijn van oudsher verhalenvertellers. Onze geschiedenis werd eeuwenlang mondeling doorgegeven. Liederen, familielijnen, adat, dorpsgeschiedenissen en herinneringen reisden van generatie op generatie, vaak zonder ooit op papier te staan. Juist daardoor weten veel Molukse families vandaag nog hun afkomst meerdere generaties terug te herleiden. Dat is bijzonder.

Veel gemeenschappen die door kolonialisme zijn geraakt, verloren een groot deel van hun taal, cultuur of collectieve geheugen. Ook de Molukse gemeenschap kent dat verlies. Talen verdwenen, context raakte verloren en verhalen werden soms kleiner gemaakt dan ze waren. Tegelijkertijd is er ook iets behouden gebleven: de behoefte om kennis, herinneringen en identiteit aan elkaar door te geven.

Misschien werd er niet altijd gezwegen. Misschien werd er alleen niet op de juiste manier gevraagd.

Identiteit op tafel

Om die gesprekken op gang te brengen ontwikkelde kunstenaar Lars Bogaers (SNARS) de Molukse Identiteitskaarten. Geen spel en geen vragenlijst, maar een dialoogmethodiek.

De kaarten tonen herkenbare Molukse objecten, begrippen, symbolen en beelden. Iedere kaart nodigt uit tot een persoonlijk verhaal. Welke aspecten van jouw Molukse identiteit draag je met je mee? Welke herinneringen horen daarbij? Welke waarden wil je behouden? En welke ervaringen hebben juist jouw identiteit gevormd?

Het bijzondere is dat er tijdens deze sessies geen goed of fout bestaat. Iedere deelnemer brengt een ander verhaal mee. En juist daarin ontstaat iets wat Charissa Leiwakabessy treffend omschrijft als getuige worden van elkaars verhaal.

Waar gesprekken soms voorzichtig beginnen, ontstaat gaandeweg ruimte voor herinneringen die jarenlang onuitgesproken bleven. Verhalen over migratie, geloof, familie, verlies, veerkracht, maar ook over humor, eten, muziek en dagelijkse herinneringen vinden vanzelf hun plek aan tafel.

Dat maakt deze bijeenkomsten niet zwaar?

Ze maken vooral zichtbaar hoeveel rijkdom er nog aanwezig is wanneer mensen zich veilig voelen om te delen. Colonial repair is geen eindpunt. Vaak wordt gedacht dat herstel uitsluitend gaat over politieke erkenning of institutionele veranderingen.

Die zijn belangrijk. Maar herstel begint soms veel kleiner. Met luisteren. Met nieuwsgierig durven zijn. Met erkennen dat verschillende generaties dezelfde geschiedenis op een andere manier hebben beleefd.

Colonial repair is misschien niet één gebeurtenis die het verleden rechtzet. Misschien is het een voortdurend proces waarin gemeenschappen opnieuw betekenis geven aan hun geschiedenis. Waar ruimte ontstaat voor meerdere perspectieven, voor moeilijke gesprekken én voor trots op wat ondanks alles bewaard is gebleven.

Juist daarom sluiten deze workshops zo goed aan bij de missie van Museum Maluku. Niet alleen objecten bewaren, maar ook de verhalen, herinneringen en betekenissen die daarbij horen. Want erfgoed leeft pas echt wanneer mensen hun eigen ervaringen eraan kunnen verbinden. Dat sluit aan bij de bredere visie van Museum Maluku om een levend museum te zijn waarin gemeenschap, dialoog en meerstemmigheid centraal staan.

Doe mee!

Deze zomer zijn de workshops Molukse Identiteitskaarten op verschillende plekken in Nederland te bezoeken.

Zondag 2 augustus

Queer Pacific Collective x MALIB

Podium Mozaïek, Amsterdam

15.00 – 17.00 uur

Donderdag 13 augustus

Workshop Molukse Identiteitskaarten

Pakhuis de Zwijger, Amsterdam

16.00 – 17.15 uur

Zaterdag 22 augustus (onder voorbehoud)

Molukkers aan de Maas

Wereldmuseum Rotterdam

Meer informatie en aanmelden via:

bijlmerparktheater.nl

podiummozaiek.nl

dezwijger.nl

wereldmuseum.nl

Misschien verandert één gesprek de geschiedenis niet.

Maar ieder verhaal dat wordt gedeeld, ieder perspectief dat wordt gehoord en iedere herinnering die wordt vastgelegd, brengt ons een stap dichter bij een completer beeld van ons gezamenlijke verleden.

En misschien begint colonial repair precies daar. Met iemand die de eerste vraag durft te stellen.

Wil jij het hele interview zien? https://www.youtube.com/watch?v=jCM7uEzvmHM