Groetjes uit TED X Rotterdam

Wat blijft er over als een taal langzaam uit het dagelijks leven verdwijnt?

Maar wat blijft er over? Ze verdwijnt wanneer grootouders overschakelen op Nederlands omdat dat makkelijker is voor hun kleinkinderen. Wanneer bepaalde woorden niet meer gebruikt worden omdat niemand ze nog begrijpt. Wanneer een grap niet meer werkt, een gezegde zijn betekenis verliest of een lied alleen nog wordt meegezongen zonder precies te weten wat er wordt gezongen.

En misschien nog wel het meest pijnlijke: wanneer een volgende generatie zich realiseert dat ze een deel van zichzelf niet meer kan verstaan.
Voor veel Molukse Nederlanders is dat geen theoretisch vraagstuk. Het gebeurt al jaren, vaak zonder dat we het doorhebben.
In de nieuwste Groetjes uit nemen we je graag mee naar Rotterdam.  Heel specifiek naar TedX Rotterdam waar Jamie Schaduw oprichter en directeur van Totaal Moluks over Nene AI, technologie en taal sprak.

Wie of wat is Totaal Moluks?

Totaal Moluks ontstond vanuit een duidelijke ambitie: de Molukse gemeenschap zichtbaar maken op een eigentijdse manier. Wat begon als een online platform groeide uit tot een brede organisatie die zich inzet voor het delen van verhalen, het versterken van de gemeenschap en het toegankelijk maken van Molukse cultuur voor een nieuwe generatie.

Via nieuws, achtergrondverhalen, podcasts, evenementen en digitale projecten laat Totaal Moluks zien dat de Molukse identiteit voortdurend in beweging is. Daarbij ligt de nadruk niet alleen op het verleden, maar juist ook op de toekomst. Hoe zorg je ervoor dat een gemeenschap zichtbaar blijft in een steeds digitalere wereld? Hoe geef je taal, kennis en cultuur door aan volgende generaties?

Vanuit die visie ontstond ook Nene AI. Waar kunstmatige intelligentie zich meestal richt op de grootste wereldtalen, kiest Totaal Moluks bewust voor het Moluks-Maleis. Door de taal digitaal vast te leggen en toegankelijk te maken, investeren zij niet alleen in technologische innovatie, maar ook in het behoud van immaterieel erfgoed. Daarmee laten zij zien dat cultureel erfgoed en nieuwe technologie elkaar niet uitsluiten, maar elkaar juist kunnen versterken.

Taal is meer dan een communicatiemiddel

We spreken vaak over taal alsof het slechts een middel is om informatie over te brengen. Maar taal doet veel meer.

In taal zitten manieren van denken besloten. Respect. Humor. Familieverhoudingen. Emoties waarvoor soms geen Nederlands woord bestaat. Taal bepaalt hoe een gemeenschap zichzelf begrijpt.

Wanneer een taal verdwijnt, verdwijnen ook de verhalen die alleen in die taal verteld kunnen worden. Juist daarom is het bijzonder wat er op dit moment gebeurt.

Terwijl wereldwijd kunstmatige intelligentie vooral wordt ingezet voor de grootste wereldtalen, gebeurt er iets opmerkelijks binnen de Molukse gemeenschap in Nederland.

Totaal Moluks ontwikkelde Nene AI: een AI-systeem dat specifiek is gebouwd voor het vertalen en begrijpen van het Moluks-Maleis. Geen algemene vertaalmachine die een paar woorden herkent, maar een model dat is opgebouwd met woordenboeken, onderzoek, meer dan 25.000 zinnen uit de gemeenschap en kennis van moedertaalsprekers uit zowel Nederland als Maluku.

Dat is uitzonderlijk. Niet alleen technisch maar vooral cultureel.

De meeste AI-modellen worden gevoed door miljoenen documenten in dominante talen zoals Engels, Spaans of Chinees. Kleine talen lopen het risico simpelweg niet meegenomen te worden. Wat niet digitaal bestaat, bestaat straks voor AI nauwelijks meer.

Nene AI draait dat proces om. In plaats van te accepteren dat een kleine taal langzaam uit het digitale landschap verdwijnt, wordt er bewust gebouwd aan een toekomst waarin Moluks-Maleis óók onderdeel is van nieuwe technologie. Volgens Totaal Moluks wordt de AI continu uitgebreid en verbeterd met nieuwe taalgegevens uit de gemeenschap.

Dat is geen nostalgie. Dat is toekomstbeleid.

Erfgoed is niet alleen wat in een depot ligt

Als museum spreken wij vaak over erfgoed. Over foto’s. Objecten. Archieven.

Maar misschien is taal wel één van de meest kwetsbare vormen van erfgoed die we bezitten.

Een object kun je conserveren. Een foto kun je digitaliseren. Maar een taal leeft alleen wanneer mensen haar blijven gebruiken.

Daarom zijn initiatieven zoals Totaal Moluks zo waardevol. Niet omdat zij “de taal redden”, maar omdat zij voorwaarden creëren waardoor een nieuwe generatie haar opnieuw kan ontdekken.

Ook wij zien erfgoed niet als iets dat achter glas ligt. Erfgoed leeft in verhalen, herinneringen, gebruiken én woorden. Daarom investeren we niet alleen in het bewaren van collecties, maar ook in het vastleggen van verhalen, het verrijken van context en het toegankelijk maken van kennis voor toekomstige generaties.

De volgende stap

Misschien is dit wel het mooiste aan deze tijd. Voor het eerst hoeven technologie en cultuur geen tegenpolen meer te zijn.

Het kan ook een instrument worden om immaterieel erfgoed levend te houden.

Om talen zichtbaar te maken die jarenlang nauwelijks een plek hadden in de digitale wereld.

Om een brug te slaan tussen grootouders en kleinkinderen. Tussen Ambon en Rotterdam.

Dat maakt de ontwikkelingen rond Nene AI zo bijzonder.

Niet omdat een computer straks Moluks-Maleis kan vertalen. Maar omdat een gemeenschap heeft besloten dat haar taal het waard is om mee te gaan naar de toekomst.

En misschien is dát uiteindelijk waar taal altijd over gaat.

Niet over woorden. Maar over de keuze om elkaar te blijven verstaan.

Deze TED talk met Jamie laat zien dat taal nooit losstaat van identiteit. De aflevering vormt daarmee een mooi vertrekpunt voor een gesprek dat veel groter is dan alleen woorden. Het gaat over wat we doorgeven, wat we dreigen kwijt te raken en hoe een gemeenschap zelf nieuwe manieren vindt om haar erfgoed levend te houden. Precies daarin schuilt de kracht van deze ontwikkeling: niet wachten tot iemand anders het bewaart, maar het samen bouwen aan de toekomst.

Bekijk hier de de video :https://www.youtube.com/watch?v=Ut5wT6wzyoQ