Community Crowdsourcing Kamp Vught
GESCHREVEN DOOR HENRY TIMISELA OP 30 Januari . GEPOST IN NIEUWS
Museum Maluku werkt aan het digitaliseren en verrijken van haar archief met één centrale vraag: hoe kan de Molukse gemeenschap zelf betekenis geven aan het eigen erfgoed? In maart presenteert het museum een omvangrijke fotocollectie van een fotograaf die vanaf de jaren zestig tot 2000 Molukse sociaal-culturele evenementen in Nederland vastlegde. De foto’s, gemaakt in nauwe verbondenheid met de gemeenschap, worden voor het eerst publiek toegankelijk gemaakt.
Van archief naar gemeenschap
In samenwerking met studenten van de Reinwardt Academie onderzoekt Museum Maluku hoe deze beelden niet alleen ontsloten, maar ook gezamenlijk verrijkt kunnen worden. In kleine groepen ontwikkelen studenten plannen waarin digitale participatie via Atlantis wordt gecombineerd met fysieke community-events. Tijdens publieksbijeenkomsten en sessies staan foto’s centraal als dragers van herinneringen: bezoekers worden uitgenodigd om personen te herkennen, verhalen te delen, emoties te benoemen en culturele context toe te voegen. Zo groeit het archief van een verzameling beelden naar een levend geheel van gedeelde kennis en ervaring.
De groepen werken toe naar concrete presentaties waarin zij hun plannen, formats en pilotbijeenkomst delen met het museum. Deze presentaties laten zien hoe co-creatie en community-engagement in de praktijk vorm kunnen krijgen, met aandacht voor culturele sensitiviteit, eigenaarschap en ethiek. De opbrengst is niet alleen een uitvoerbaar plan voor de aankomende expositie in maart, maar ook een gezamenlijk proces waarin het museum en de Molukse gemeenschap samen bepalen hoe hun geschiedenis wordt verteld en bewaard.
Binnen dit traject werd toegewerkt naar een pilot community-avond in Kamp Vught. Tijdens de voorbereidingen en archiefselectiesessies werd opnieuw voelbaar hoe omvangrijk en betekenisvol het archief van Museum Maluku is. Tussen dozen, albums en stapels foto’s werd duidelijk dat dit erfgoed meer is dan documentatie: het zijn gezichten, momenten en levens die vragen om zorgvuldigheid, bescherming en overdracht.
Het digitaliseren van het archief is een langdurig en intensief proces. Tegelijkertijd confronteren de beelden en bijbehorende beschrijvingen ons met de complexiteit van archiefvorming. Sommige historische omschrijvingen weerspiegelen een taal en blik van buitenaf die vandaag de dag schuurt. Juist daarom is gezamenlijke herduiding essentieel: niet langer spreken over de gemeenschap, maar samen spreken mét de gemeenschap.
Waar beelden herinneringen losmaken
Voor de community-avond stonden de door de studenten gekozen foto’s tijdens de bijeenkomst centraal. Deze foto’s bevatten beelden die diep verankerd zijn in persoonlijke en collectieve herinneringen en vormen een directe brug tussen archief en leefwereld. Ook werden plattegronden van Kamp Vught bekeken, waarop zichtbaar wordt wie waar woonde en hoe het kamp was ingedeeld. Deze documenten maken invoelbaar dat het hier niet om abstracte geschiedenis gaat, maar om de geleefde werkelijkheid van Molukse families.
Tijdens de community-avond zelf kwamen deze lagen samen. Zodra de foto’s op tafel lagen, ontstond een dynamiek die zich niet volledig liet sturen. Gesprekken vloeiden vanzelf, mensen sloten aan, herinneringen sprongen van het ene beeld naar het andere. Namen, locaties, tradities en persoonlijke verhalen gaven de beelden nieuwe betekenis. Wat vaak ontbreekt in archiefbeschrijvingen, werd hier gedeeld: context, emotie en verbondenheid.
En precies daar ligt de kern van deze pilot en van de samenwerking met de Reinwardt Academie. Het doel was niet om kennis “over te dragen” in een éénrichtingsverhaal, maar om een ontmoeting te creëren. Een setting waarin studenten niet alleen leren over erfgoed, maar ervaren wat erfgoed ís: relatie, verantwoordelijkheid, gevoeligheid en bovenal, gemeenschap.
Niet over, maar mét de gemeenschap
Op 21 januari presenteerden de studenten hun ervaringen en resultaten. Zij omschreven het traject als leerzaam, maar benadrukten ook iets anders: het was gezellig. De studenten maakten van dichtbij kennis met de Molukse gemeenschap als warm, open, dynamisch en eigenzinnig. Daarbij ontdekten zij dat hun oorspronkelijke plannen vaak te gestructureerd waren. Waar zij werkten met schema’s en formats, nam de avond haar eigen vorm aan zodra de ontmoeting centraal kwam te staan.
Deze ervaring vroeg om flexibiliteit en meebewegen. Een van de studenten omschreef het proces treffend als “georganiseerde chaos”: een waardevol inzicht dat de wens naar strakheid niet altijd werkt in een context waarin relatie, ritme, humor en samenzijn leidend zijn. Juist in die verschuiving zat de opbrengst.
De studenten gaven aan anders te zijn gaan kijken naar geschiedenis en erfgoed. Niet langer als iets abstracts, maar als iets kwetsbaars dat kan verdwijnen wanneer het niet wordt beschermd en gedeeld. Tegelijkertijd leverde de pilot concrete inzichten op voor de toekomst: over beter luisteren om metadata vast te leggen, over sleutelwoorden die belangrijk zijn voor het zoeken in de beeldbank en over hoe community-avonden verder kunnen worden ingericht.
Kortom: deze pilot was een succes. Maar belangrijker nog: het was een begin, Museum Maluku gaat het land in! Een manier van samenwerken die niet alleen draait om archiefstukken, maar om mensen. Om de gemeenschap. Om een gedeeld eigenaarschap over het verleden, het heden en wat wordt doorgegeven aan de toekomst.
Wil jij weten waar en wanneer de volgende community-crowdsourcing is? Hou dan onze socials in de gaten.