Skip to main content

Author: Betty Titawano

In eigen woorden: van archief naar tentoonstelling

Het was een proces van bladeren, tillen, ordenen en vooral: kijken, en opnieuw kijken.

Elke foto ging letterlijk door onze handen. Met witte handschoenen, zorgvuldig en aandachtig. Soms viel er stilte, omdat een beeld binnenkwam. Soms werd er gelachen om oude bekenden, om kapsels uit een andere tijd, om plekken die nog steeds herkenbaar zijn. Tussen het werken door klonk muziek, werden herinneringen gedeeld en ontstonden gesprekken over vroeger en nu.

Wat deze dagen bijzonder maakte, was wie er aan tafel zaten. Drie generaties, ieder met een eigen perspectief en verbinding met het verleden. Het selectieproces werd daarmee meer dan een praktische taak; het werd een moment van ontmoeting.

Voor In Eigen Woorden kozen we drie leidende sentimenten: plezier, gemeenschapszin en verzet. Deze vormden het kompas in het selectieproces.

Al snel werd duidelijk: dit archief is geen statische verzameling, maar een levend geheugen. Selecteren betekende dus niet alleen kijken naar esthetiek, maar vooral naar representatie. Welke beelden vertellen wie wij zijn? Welke dragen bij aan het verhaal dat we samen willen delen?

De beelden die uiteindelijk zijn gekozen, vormen samen een visuele vertelling waarin persoonlijke herinneringen en collectieve geschiedenis in elkaar overlopen.

 

voorbereiding-tentoonstelling


Meer dan een tentoonstelling

Museum Maluku is een gemeenschapsmuseum. Wij werken voor en met de gemeenschap om erfgoed en cultuur levend te houden. Met In Eigen Woorden brengen we niet alleen beelden samen, maar ook stemmen, perspectieven en vragen.

Want bij veel foto’s ontbreekt context. Wie staan erop? Waar zijn ze genomen? Wie is de maker?

Daarom zetten we actief in op het verrijken van onze collectie met metadata, samen met de gemeenschap. Eerder dit jaar organiseerden we in Kamp Vught een pilot voor community crowdsourcing. Een eerste stap in een langer traject waarin gedeeld eigenaarschap centraal staat.

Ook tijdens de opbouw bleef die zorgvuldigheid voelbaar. Iedere foto kreeg een objectnummer, handmatig aangebracht. In duo’s werkten we ons door de ruimte, beeld voor beeld. Een intensief proces…we kunnen de nummers inmiddels dromen.

Toen we voor het eerst als team de zaal binnenliepen, kwam het binnen.
“Ik zie mijn opa en oma terug.”
“Ik voel me verbonden, ook al ben ik niet in de wijk opgegroeid.”

Er was herkenning, trots, maar ook het besef dat veel mensen op de foto’s er niet meer zijn. Verdriet en blijdschap bestonden naast elkaar.

Wat we bewaren, bepaalt wat we doorgeven

Op 18 maart was de opbouw afgerond. Volgens Molukse traditie sloten we de ruimte ritueel af met sasi.

Sasi is een eeuwenoud gebruik binnen de adat: een systeem van tijdelijke afsluiting, bedoeld om balans, respect en duurzaamheid te waarborgen. Wat gesloten is, krijgt tijd. Wat beschermd wordt, krijgt waarde.

De tentoonstelling bleef tot de opening afgeschermd niet alleen fysiek, maar ook symbolisch. Een moment van rust, voordat het gedeeld wordt.

De avond van de opening

De spanning was voelbaar en de zaal vol. Onderling grapten we dat het meer op een pesta leek dan op een formele opening.

Gasten werden ontvangen door Moesha, maakten een eerste herinnering in de photobooth van Phobu en schoven aan voor een warme maaltijd verzorgd door Nona Malesi. Ontmoeting stond centraal, nog voordat de tentoonstelling werd bekeken.

Het openingswoord werd verzorgd door bestuurslid Ezra Papilaja, gevolgd door een toelichting van Yanise Zijlstra. Directeur Henry Timisela nodigde vervolgens iedereen uit om de zaal te betreden.

Hoewel de stiften al klaar lagen en we als team voorbeelden op de muren hadden gezet, een uitnodiging om namen van dierbaren toe te voegen voelde het bijna onwerkelijk.

Als kind leer je immers dat je niet op muren tekent. Laat staan met verfstiften en toch was het precies de bedoeling.

Even leek er nog aarzeling in de ruimte. Maar toen iemand de eerste naam schreef, volgden er al snel meer. Het was zelfs zo dat we stiften te kort kwamen…Het was alsof er iets werd losgemaakt. Naam na naam verscheen op de muren. Plaatsen, herinneringen, kleine notities. Fragmenten van levens die opnieuw zichtbaar werden.

Mensen die schreven, werden aangesproken door anderen die dezelfde personen herkenden. Gesprekken ontstonden spontaan. Verhalen werden aangevuld, herinneringen gedeeld en nog veel mooier geschiedenis werd geschreven.

Bedankt aan iedereen die heeft meegewerkt aan deze tentoonstelling en de opening met zorgzame handen heeft verzorgd.

De tentoonstelling In Eigen Woorden is tot 26 september 2026 te zien in het Sophiahof. Plan je bezoek hier. 

Jongerendemonstratie 1995 plein 1813 Den Haag

Groetjes uit de raadzaal: Molukkers in de lokale politiek

De geschiedenis van veel Molukkers in Nederland begint in 1951, toen ruim 4.000 Molukse KNIL-militairen en hun families naar Nederland werden overgebracht. Wat bedoeld was als een tijdelijk verblijf, bleek uiteindelijk permanent. Lange tijd bleef deelname aan de Nederlandse politiek beperkt. Voor de eerste generaties lag de focus op terugkeer naar de Molukken en op de politieke strijd rond de RMS. Nederlandse politiek werd vaak gezien als iets dat op afstand stond van de gemeenschap.  

Generaties groeiden op in woonoorden en later in Molukse wijken verspreid door het land. De eerste generatie was gespitst op terugkeer. Nauw verbonden met de Molukken en de realisatie van een onafhankelijke staat. De politieke strijd en het activisme van latere generaties maakten deze geschiedenis, tot ver in de jaren ’90, zichtbaar in Nederland. Met het verdwijnen van de eerste generatie ontstaat ook ruimte voor nieuwe vormen van betrokkenheid. Waar eerdere generaties hun politieke energie vaak richtten op de Molukken, richten jongere generaties zich juist op de samenleving waarin zij zijn opgegroeid.

 

Jongerendemonstratie 1995 plein 1813 Den Haag
Jongeren demonstratie in 1995, Den Haag – Plein 1813 | foto Sharon Sourbag

Tegelijk roept de groeiende aanwezigheid van Molukse kandidaten ook een interessante vraag op. Treden zij vooral op als vertegenwoordigers van de Molukse gemeenschap, of als politici die zich inzetten voor alle inwoners van hun gemeente? In de praktijk blijken beide rollen vaak samen te komen. De achtergrond van kandidaten kan een bron van motivatie zijn, maar hun politieke werk richt zich uiteindelijk op de bredere samenleving waarin zij leven. Opvallend daarbij is dat Molukse kandidaten niet aan één politieke stroming zijn verbonden. Zij zijn actief in verschillende partijen en brengen uiteenlopende politieke overtuigingen mee. Dat onderstreept dat de Molukse gemeenschap politiek gezien geen uniforme groep vormt, maar net zo divers is als de samenleving waarvan zij al decennia deel uitmaakt. 

Voor een aantal kandidaten speelt hun achtergrond een rol in hun motivatie. De Molukse gemeenschap staat bekend om de onderlinge betrokkenheid en een groot gevoel voor verantwoordelijkheid naar elkaar. Die waarden kunnen ook een rol spelen in politieke ambities: de wens om iets terug te doen voor de gemeenschap en om bij te dragen aan de bredere samenleving. Zo zien wij Michael Breems in Rotterdam (Lijst 5, DENK, nummer 11). Zijn Molukse achtergrond is de drijfveer van zijn campagne, maar ook de reden waarom hij dit doet. Hij heeft zich de afgelopen jaren ingezet voor verandering, zodat zowel Molukse als Indische Rotterdammers gehoord worden. Breems: “Niet over ons praten, maar met ons”.  Of Anouk Kroesen – Suripatty van Partij Vrij Almelo, die in de Molukse wijk woont en zich inzet voor de hele stad. “Ik wil mij inzetten voor de belangen van onze burgers. Met speciale aandacht voor ouderen, jeugd en veiligheid in onze wijken. Iedereen verdient het om zich gehoord, gezien en veilig te voelen, in elke buurt.”, aldus Kroesen – Suripatty. 

De aanwezigheid van Molukse kandidaten bij deze verkiezingen laat zien hoe de gemeenschap zich in 75 jaar heeft ontwikkeld. Van tijdelijke bewoners naar burgers met een vaste plaats in de samenleving. Van een gemeenschap die vooral werd gezien door de lens van haar geschiedenis, naar een diverse gemeenschap die actief meedoet aan het vormgeven van de toekomst.  Voor Museum Maluku is dit een ontwikkeling die past binnen een bredere historische lijn. Generaties Molukkers hebben hun plaats in Nederland gevonden in cultuur, sport, onderwijs en ondernemerschap. Dat er nu steeds vaker Molukkers op kieslijsten staan, laat zien dat ook de politiek geen terrein meer is waar de gemeenschap vanzelfsprekend buiten staat. 

Misschien kun je zelfs zeggen: het werd tijd. Na vijfenzeventig jaar aanwezigheid in Nederland is politieke betrokkenheid geen uitzondering meer, maar een logische vorm van burgerschap. 

jiwa-alami-btk-parang

Groetjes uit Zevenaar: Jiwa Alami – Visuele taal

Visuele taal
Wat als woorden niet nodig zijn om verhalen te vertellen? Dat is de vraag die ik mezelf stelde toen ik voor het eerst een sarong droeg en de verkoelende batik op mijn huid voelde. De vormen en motieven vertelden verhalen over het land, de zee en de bergen die Nusa Ina (moeder aarde) ons heeft gegeven. Een verhaal over creatie en over de liefde voor een land dat ik niet anders kan noemen dan thuis. De sarong behoort tot de oudste vormen van kleding in Zuidoost-Azië en de eilandenwereld waar wij als gemeenschap onze wortels hebben. Al duizenden jaren wordt dit rechthoekige doek gedragen. Oorspronkelijk was het geen mode-item, maar bescherming tegen het klimaat en een drager van identiteit. In prekoloniale samenlevingen speelde de sarong een centrale rol in het dagelijks leven én in rituelen.

Per regio en gemeenschap bestonden uiteenlopende manieren van weven, verven en decoreren. Motieven en kleuren verwezen naar afkomst, sociale status, levensfase, spirituele overtuigingen of specifieke ceremonies zoals huwelijken, rouwrituelen en overgangsriten. Sarongs werden met de hand geweven en geverfd met natuurlijke pigmenten; het maakproces zelf had vaak een rituele of symbolische betekenis. Door de komst van handelsroutes ontstond een uitwisseling van technieken en patronen. Zo vonden onder andere ikat-, batik- en songket-technieken hun weg over eilanden en continenten. Toch behield elke regio haar eigen visuele taal. Tijdens mijn research naar verschillende patronen en motieven viel mijn oog op een boek waarin de visuele taal van de sarong op de Tanimbareilanden zorgvuldig wordt onderzocht. Daar bleef de sarong, zelfs in de koloniale periode, sterk verbonden aan voorouderverering en orale geschiedenis: textiel fungeerde als een vorm van archief.

verschillende-boeken-archief-museum-maluku
Verschillende boeken uit het archief van Museum Maluku (Baku Sajang,Tali-Tali Nenek Moyang & Uele 6)

De rol van de sarong veranderde ingrijpend onder invloed van industriële productie en westerse kledingnormen. Traditionele textielpraktijken kwamen onder druk te staan. Tegelijkertijd werd de sarong juist een symbool van lokale identiteit en verzet, iets eigens tegenover opgelegde buitenlandse structuren. Vandaag de dag beweegt de sarong zich tussen traditie en hedendaagse expressie. In de handen van kunstenaar Jiwa Alami kunnen de motieven en patronen opnieuw worden gelezen. Niet alleen als textiel, maar als drager van verhalen, herinneringen en culturele continuïteit.

Natuurlijke ziel

Jiwa Alami is kunstenaar en tatoeëerder. Daarnaast is hij tifa-speler en, zoals ik hem zou omschrijven, een allround storyteller. Zijn werk vond op bijzondere wijze zijn weg naar mijn beeldscherm, nadat wij elkaar ontmoetten tijdens Roots on Deck | Ombak Anak Maluku, waar Jiwa Alami tifa speelde tijdens het optreden van Tenggara ’93. Daarna voelde ik een bijna spirituele duw in de richting van nieuwsgierigheid: wie is hij? Hij blijkt een kunstenaar die zijn werk voor zich laat spreken. Motieven, patronen en verschillende culturen komen samen in zijn handen.

 

jiwa-alami-btk-parang
Jiwa Alami voor zijn kunstwerk btk parang
jiwa-alami-btk-parang-close-up-1
Close up van kunstwerk btk parang

 

Tot mijn verbazing ontdekte ik dat hij zijn eigen pigmenten creëert, zoals onze voorouders dat deden, maar in een nieuw jasje. In de shortdocu zie je hoe hij deze pigmenten maakt van kruiden die wij uit onze keukens kennen: kruidnagel, nootmuskaat, foelie, peper, sago en kaneel. De geuren en kleuren van onze voorouders vormen een directe link naar een geschiedenis die onlosmakelijk verbonden is met Nederland. Jiwa Alami vertelt hoe peperkorrels ooit zo kostbaar waren dat men er bij wijze van spreken een villa mee kon bouwen. Daar zou de uitdrukking “peperduur” zijn oorsprong vinden. De pijn die verbonden is aan deze realiteit verdient het om verteld te worden. Zijn kunst vertelt meer dan alleen zijn persoonlijke geschiedenis; het is ook de geschiedenis van de Molukken en verder.

Kijk de Shortdocu van Jiwa Alami hier

In zijn werk zien we het gebruik van batikpatronen. Hoewel batik geen Molukse oorsprong heeft, is het voor hem onlosmakelijk verbonden met zijn identiteit. Het brengt hem terug naar zijn oma’s in hun batiksarongs en zijn opa’s in hun batikblouses. Hij omschrijft het als thuis: een verbinding die hij verweeft in zijn werk, als ode aan zijn voorouders. Tijdens ons gesprek vertelt hij over het maken van zijn eerste expositie. Hij wilde iets unieks doen. Zo ontstond de Molukse verf. Hij testte verschillende basissen en experimenteerde met hoe de kruiden gemengd konden worden op het doek. Zo vertelde hij dat hij sago gebruikte als bindmiddel om de batik te verstevigen, en dat de kruiden in het vierluik in goud zijn verwerkt. Dat goud is geen esthetische keuze alleen, maar een vorm van verzet. Een statement: voor jullie was het de Gouden Eeuw, voor ons was de prijs peperduur. 

jiwa-alami-tattoo-3
Jiwa Alami bij Amsterdam tattoo convention 2025


Jiwa Alami doorbreekt patronen. In zijn tatoeages zie je een combinatie van Javaanse en Balinese motieven. Hoewel het creatieve proces verschilt van het maken van zijn doeken en schilderijen, is één ding duidelijk: hij omarmt de kunst van visueel spreken. Achter de schermen werkt Jiwa Alami aan een nieuwe expositie waarin alle zintuigen worden aangesproken, horen, zien, ruiken, voelen en proeven. Zodat bezoekers zijn werk niet alleen bekijken, maar ervaren.

lasharo-miguell-brian-parera-lagu-timur-sessions

Groetjes uit Lagu Timur Sessions: Één jaar onderweg

Groetjes uit Lagu Timur Sessions: Één jaar onderweg en nu al het geluid van de nieuwe generatie

GESCHREVEN DOOR REDACTIE OP 30 januari . GEPOST IN NIEUWS

Lagu Timur Sessions brengt de klanken van de Molukken, Papua, NTT en Sulawesi naar het wereldpodium. Lagu Timur is geen vastomlijnd genre, maar een overkoepelende verzamelnaam voor muziek uit de oostelijke eilanden. Een geluid waarin island vibes, ritme en sterke regionale identiteit samenkomen. In Zuidoost-Azië en de Pacific is deze muziek al jaren trending en via de Molukse en Papua gemeenschappen in Nederland verovert Lagu Timur nu ook Europa.

Voor het eerst doen zij publiekelijk hun verhaal achter Lagu Timur Sessions bij ons!

lasharo-miguell-brian-parera-lagu-timur-sessions

Terug naar de bron

In 2025 bundelden drie Molukse DJ’s Brian Parera, Miguell Kaidel en Lasharo hun krachten om deze energie vast te leggen in Lagu Timur Sessions: rauwe, onvoorbereide livesessies, geïnspireerd op een Boiler Room-achtige setting. Geen scripts, geen uitleg, maar gewoon draaien en opnemen. Puur vanuit gevoel. Wat begon als een idee uit liefde voor muziek, taal en ritme, groeide razendsnel uit tot een platform met miljoenen views op social media en een steeds groter wordende internationale fanbase.

De eerste Lagu Timur Session ging online op 31 januari 2025. Drie jongens met een gedeelde visie startten iets dat al snel groter bleek dan zij zelf konden vermoeden. Wat begon als intieme sessies, groeide uit tot een beweging die weerklank vindt binnen de Molukse gemeenschap in Nederland én ver daarbuiten. De muziek verbindt eilanden, maar ook generaties. Jongere luisteraars horen zichzelf en hun identiteit voor het eerst terug, terwijl oudere generaties echo’s herkennen van vroeger.

Lagu Timur Sessions is meer dan muziek alleen. Het staat voor herkenning, trots en zichtbaarheid. Artiesten komen samen rond hun gedeelde liefde voor lagu-lagu, vertaald naar het nu: rauw, eigentijds en diep geworteld in cultuur. Zonder vertaling, zonder uitleg, maar mét impact. Juist die authenticiteit maakt het zo krachtig.

Deze ontwikkeling staat niet op zichzelf. Binnen de gemeenschap roept Lagu Timur Sessions herinneringen op aan eerdere muzikale bewegingen. In de jaren zestig begon ook Massada vanuit de eigen kring. Hun doorbraak in 1978 markeerde een nieuw geluid, waarin Latin-rock en jazz samensmolten tot een herkenbare percussiesound. Wat toen vernieuwend was, ontstond net als nu vanuit culturele wortels, gemeenschapsgevoel en de overtuiging dat muziek zich niet hoeft aan te passen om gehoord te worden.

Dat dit moment nú plaatsvindt, is geen toeval. Binnenkort start in de Ziggo Dome de zesdelige concertreeks New Wave in Concert, waarin artiesten als Ronnie Flex, Lil Kleine, Frenna, Jonna Fraser, Idaly en Lijpe samenkomen. Net als zij creëren Brian, Miguell en Lasharo een golf van geluid die iets wat lang binnen de gemeenschap leefde, zichtbaar maakt voor een breder publiek. Het moment waarop de eerste Lagu Timur Session live ging, markeert zo’n kantelpunt.

Eerste Lagu Timur Sessions #1 | Miguell Kaidel & Lasharo | Pica Pica, Jang Ganggu

Lagu Timur Mendunia – Lagu Timur to the world!

Voor Miguell Kaidel is deze beweging ook persoonlijk. Na de pandemie besloot hij zijn focus volledig te leggen op Maluku en zijn culturele roots. Na een lange periode van wereldwijde afstand zocht hij de verbinding op. Als DJ/Artiest groeide het besef dat hier iets lag wat meer aandacht verdiende. Samen met Brian en Lasharo ontstond het idee om de live sessies te creëren, niet alleen voor henzelf, maar voor DJ’s en artiesten van de Molukken.

Lagu Timur Sessions laat zien dat Molukse muziek geen genre uit het verleden is, maar een levend, evoluerend geluid. De sessies wakkeren bewustzijn aan, laten gelijkenissen voelen tussen eilanden en nodigen uit om trends niet alleen te volgen, maar ook te herkennen in je eigen omgeving.

Er komen steeds meer boekingen, ook buiten het Lagu Timur-spectrum en dit jaar zullen meerdere artiesten uit Maluku naar Nederland komen. De hoop is dat artiesten van hier en van daar elkaar weten te vinden en samen nieuwe muziek creëren. Muziek die mensen met elkaar verbindt.

Misschien is dat wel de grootste kracht van het eerste jaar Lagu Timur Sessions: het probeert niet te bewijzen dat het ertoe doet. De gemeenschap heeft dat allang gedaan.

Tot slot feliciteert Museum Maluku Brian Parera, Miguell Kaidel en Lasharo met dit eerste jaar Lagu Timur Sessions. In korte tijd hebben zij iets in beweging gezet dat verder reikt dan muziek alleen. Wat zij hebben opgebouwd raakt aan identiteit, gemeenschap en culturele continuïteit. Als cultuurdragers zien wij de waarde van deze beweging en dragen wij die met overtuiging uit. Museum Maluku blijft hen steunen, terwijl dit geluid zich verder ontwikkelt en zijn plek in de wereld blijft opeisen.

Continue reading